Palestras

A información ofrecida neste espazo irase completando nos vindeiro días.

FRANCISCO CALVO (Madrid, 1986)
4 de xullo. 12.00 h. Facultade de Xeografía e Historia, aula 8. 

Francisco Coimbra é o nome literario de Francisco Calvo del Olmo. Doutor en Estudos da Tradución pola Universidade Federal de Santa Catarina (Florianópolis, Brasil), actualmente traballa como profesor no Departamento de Linguas Estranxeiras Modernas da Universidade Federal do Paraná, na cidade de Curitiba (Brasil), onde tamén reside. Publicou artigos nos eidos da lingüística, a tradución e os estudos culturais en revistas de investigación do Brasil, da Arxentina, do Estado español, do México, da Colombia e da Polonia; abordando en todos eles diferentes aspectos das linguas románicas. Galego por opción, por adopción e por narración, pasou varias tempadas en Santiago de Compostela e Ourense durante os anos en que estudou Filoloxía Románica e foi alumno dos Cursos de verán de lingua e cultura galegas en 2010, feito que marcou a súa traxectoria non só como investigador senón tamén como escritor na nosa lingua. A súa primeira novela, Crónica Córnica, foi finalista do Premio Xerais en 2016 e recibiu unha boa acollida tanto polo público como pola crítica.

O galego alén das fronteiras

Que nos leva a querer aprender unha lingua e achegarnos á cultura que vai atrelada a ela? Cales son as motivacións que nos fan calar ou nos convidan a falar? Como aínda podemos arelar que un idioma aprendido se torne o vehículo da nosa expresión? Onde xorden as barreiras na constante negociación entre o silencio e a palabra? Até onde chegan as fronteiras espaciais, temporais e aínda ideolóxicas ou sociais dunha lingua? De que modo nace e se constitúe unha comunidade de falantes? Nesta palestra, Francisco Coimbra partirá da súa experiencia persoal, do seu contacto con Galicia cando era estudante de Filoloxía Románica e alumno dos Cursos de verán de lingua e cultura galegas, para falar das dificultades e atractivos que atopou na nosa lingua e mais na nosa cultura. O galego será presentado como a chave que abre un espazo cara á comunicación entre xentes de orixes diversas, alén das meras fronteiras xeográficas de Galicia; esperando, dese modo, dialogar coas experiencias e traxectorias das e dos estudantes do Curso. Espérase atopar, nese camiño, puntos en común e tamén contrastes. Un persoeiro de Crónica Córnica di “Non teñades vergoña de falar. Tende vergoña só cando quededes calados e deixedes que os outros falen por vós”. Así, a conferencia inaugural quere ser unha invitación ás alumnas e alumnos do curso deste ano para que tomen a palabra, para que sexan protagonistas das súas voces e se impliquen, con toda a súa atención e toda a súa vontade, nos debates e charlas que acontecerán ao longo do mes.
Coimbra, Francisco. (2016): Crónica Córnica, Vigo, Xerais.

Avelino González (Vigo, 1962)
6 de xullo. 12.00 h. Facultade de Xeografía e Historia, aula 12.

Actor, contador de historias, tradutor, director de escena… e o que faga falta!
Teño unha formación irregular marcada pola procura de mestres alí onde eles estivesen, e pola aprendizaxe coa xente máis achegada.
Os espectáculos de teatro que fixen xa están fóra de repertorio, así que non se poden ver. En televisión pode vérseme en “As Leis de Celavella” e “Padre Casares” na TVG, ou en “Seis Hermanas” na TVE1.
Creo na escoita e mais na conversa como fontes de coñecemento e entretemento e caóticos Big Data.
Agora estou centrado en aprender a escoitar. Xa se sabe, o vicio do contador de historias é falar e falar e falar. Mais a virtude do bo contador é saber escoitar. Uf!!

Carlos Casares. Entre un galo e un polbo

Di, quen o coñeceu, que o mellor que che podía pasar era cadrar con Casares á hora do café ou nunha sobremesa. Seica Carlos Casares era moi bo conversador, e non só porque contase moi ben as historias, senón tamén, e, se cadra principalmente, porque sabía escoitar. Casares escoitaba, atendía e facía por entender a outra persoa.
Nesas conversas corrían feitos, sucesos, sucedidos e anécdotas vividas ou escoitadas por el. E estes feitos, sucesos, sucedidos e anécdotas tinguen a súa obra. Complementadas pola súa técnica literaria, claro, que as transformaba para que funcionasen ó servizo dunha historia maior, ou facían delas a propia historia maior.
Este espectáculo é un debullar deses feitos, sucesos, sucedidos e anécdotas que nos permitan coñecer, ademais da obra, o propio Carlos Casares como a persoa boa e agradable que era. E, de paso, volver gozar da súa literatura quen a lese, ou dar ganas de lela a quen non tivese o pracer de facelo aínda.

Manuel Gago Mariño (Palmeira, Ribeira, 1976)
7 de xullo. 12.00 h. Facultade de Xeografía e Historia, aula 12.

Manuel Gago Mariño (Palmeira, Ribeira, 1976) é doutor en Ciencias da Información pola Universidade de Santiago de Compostela. Na actualidade, é director de culturagalega.gal, o portal de divulgación cultural do Consello da Cultura Galega, e profesor asociado na Facultade de Ciencias da Comunicación da Universidade de Santiago de Compostela. É editor de Capítulo Cero (www.manuelgago.org/blog), un dos blogs referentes da Rede galega, ademais de colaborar en medios de comunicación como El Progreso, La Voz de Galicia ou a Radio Galega. Gago realiza un intenso labor de divulgación científica e cultural ao redor da arqueoloxía e o patrimonio cultural, coa creación de redes como patrimoniogalego.net, proxectos de arqueoloxía en comunidade, libros ou realización de documentais. A súa primeira novela é O Anxo Negro (Xerais, 2016).

Cultura Galega na Rede

Internet representa un importante campo de actuación no ámbito das culturas e das linguas minorizadas. A cultura galega contemporánea está profundamente ligada a Internet como espazo de creación, organización e representación; aínda que é cedo para estimar as consecuencias deste proceso, podemos afirmar que o activismo cultural galego -intimamente ligado ao social- desenvolveu con rapidez dinámicas vinculadas aos usos sociais de Internet. Na actualidade, a Internet galega amosa un panorama rico e variado de servizos, comunidades e contidos, aínda que tamén conta con importantes lagoas e sombras que revelan algúns dos problemas da sociedade galega no seu conxunto.

Chus Pato (Ourense, 1955)
10 de xullo. 12.00 h. Facultade de Xeografía e Historia, aula 12.

Chus Pato é unha das principais voces da poesía galega contemporánea. Autora de dez poemarios, publicados entre 1991 e 2013, entre os que destaca a pentaloxía Decrúa, antes método, composta por m-Talá (2000), Charenton (2004), Hordas de escritura (2008), Secesión (2009) e Carne de Leviatán (2013).
Recibiu diversos premios, como o Losada Diéguez (1997 e 2008), Premio da Crítica Española para a poesía galega (2008) ou o da Irmandade de libreiros como a mellor autora do ano (2013).

A súa obra explora os límites da escritura e expón á luz as fronteiras dos corpos, dos discursos e dos espazos nun diálogo constante coas diferentes tradicións literarias e culturais, traducíndose nunha poesía sedutora e innovadora. Chus Pato fuxe das esencias e das fórmulas líricas convencionais, para optar por unha poesía que amosa as súas trabes, evidenciando a deconstrución da linguaxe de uso e do proceso comunicativo.

Os seus libros foron publicados en varios países e conta cunha importante proxeción no ámbito anglosaxón. As súas traducións ao inglés son da autoria da poeta Erin Moure e abranguen a totalidade dos libros da pentaloxía. En español pódense ler as versión de Ana Gorria (Hordas de escritura seguido de Seccesión e Carne de Leviatán) de Teresa Arijón e Bárbara Beloch (m-Talá) así como a antoloxía bilingüe Un Ganges de palabras. Recentemente a voz de Chus Pato foi incorporada às grabacións da Woodberry Poetry Room de Harvard, onde se recollen as palabras de figuras das letras universais. Participou tamém nos festivais internacionais de Barcelona, Rosario, Havana, Buenos Aires, Bratislava, Roterdán, Antuérpia, Lisboa, Cosmopoética (Córdoba) e VersFest de Ottawa. É académica electa da Real Academia Galega.

Corpos para a caza

Chus Pato tratará de achegar o alumnado, cunha charla-recital, á últimísima poesía escrita en galego. Con este fin abrirá a intervención cun vídeo de Cinta adhesiva ( Silvia Penas). Deseguido lerá e comentará un poema de Oriana Méndez e Francisco Cortegoso, verase un vídeo-poema de Alba Cid, lerase e comentarase un poema de Alicia Fernández e Gonzalo Hermo, proxectarase un vídeo-poema de Jesús Castro, lerase outro poema de Antón Blanco Casás e rematarase o percorrido cun vídeo de Cinta adhesiva ( Silvia Penas).

Uxía Senlle e Sérgio Tannus
11 de xullo. 12.00 h. Facultade de Xeografía e Historia, aula 12.

Uxía é considerada unha das maiores embaixadoras da música e a poesía galegas no mundo. Nos seus máis de trinta anos de carreira artística, renovou a música tradicional galega conectándoa coas culturas atlánticas, mesturando alalás (a forma de música tradicional galega máis antiga e característica) con morna, fado e ritmos brasileiros. Desde a súa estrea con Foliada de marzo en 1986, o seu traballo representa un punto de encontro con diferentes culturas, e creou o seu repertorio a través das súas continuas viaxes e intercambios con músicos de Brasil, Portugal, Cabo Verde ou Guinea-Bisáu, como Lenine, António Zambujo, Dulce Pontes, Sara Tavares, Rui Veloso ou Tito Paris.
Publicou 12 discos, polos que recibiu importantes recoñecementos, entre os que destacan o Premio ao mellor álbum de música de raíz nos Premios de la Música Independiente de España por Meu canto, seleccionado tamén como Top of the World pola importante revista británica Songlines. Entre outros proxectos, é a directora artística e alma mater do Festival internacional da Lusofonía, Cantos na maré.
Sérgio Tannus é un dos artistas mais completos da safra brasileira. Autodidacta, virtuoso en instrumentos variados (como guitarras, baixos, cavaquinho, bandolín e percusións), o músico foise perfeccionando na procura de novas sonoridades, aliadas ás influencias universais, sen deixar de lado as súas raíces brasileiras. Desde a súa chegada a Galicia, en 2006, ten traballado como músico acompañante e produtor musical, e tamén gravou varios CDs infantís de moito éxito en Galiza, como María Fumaça e Rosalía pequeniña, ambos xunto a Uxía.

A importancia das mulleres na tradición musical galega

Farase un repaso á traxectoria facendo referencia ás cantigas galaico-portuguesas, a importancia das mulleres na tradición musical galega e as fortes conexións con países como Brasil, Portugal ou Arxentina.

Luís Iglesia
13 de xullo. 12.00 h. Facultade de Xeografía e Historia, aula 12.

Comezou a súa carreira profesional no ano 1986 no mundo da dobraxe en galego, un motor fundamental, ao longo de tres décadas, no proceso de normalización e normativización, e hoxe en día practicamente desaparecida da grella da TVG. O nivel de excelencia lingüística que aínda se lle esixe a este colectivo converteu a moitos actores e actrices de dobraxe nunha sorte de “corpo de elite” á hora de procurar rexistros e adaptar o idioma propio a situacións lingüísticas que secularmente lle foran negadas. No seu caso propiciou que se lle encargasen cursos de formación para locutores e presentadores, intervencións en publicacións especializadas como Os sons da lingua, e mesmo que prestase a súa voz para o Dicionario de pronuncia da lingua galega do académico Xosé Luís Regueira, que serve como aporte sonoro no Dicionario da Real Academia Galega.
Traballou con distintas compañías teatrais, dirixidas, entre outros, por Xulio Lago, Roberto Vidal Bolaño, e recentemente con Cándido Pazó.
Acompáñano na súa historia profesional personaxes de series que tiveron o favor do público: Terra de Miranda, Matalobos ou Pazo de Familia.
Presentador, monologuista, docente, e mesmo intérprete musical, considera que ten a inmensa sorte de dedicarse á súa paixón, na súa lingua, facendo seus os versos de Marica Campo:

Cando digan que fun e non estea,
Cando a terra por min o ventre abra,
Quen quixere pregar alce a palabra
que tiven eu na boca, e non a allea.

(DerradeiraVontade)

Camiños longos (e) pasos pequenos

Ollada, non exenta de filias e fobias, á situación do galego no mundo da interpretación, por parte dun actor que tivo a fortuna, e a necesidade, de desenvolver o seu oficio entre a dobraxe, o teatro, a televisión, os monólogos, o ensino e mesmo a música.

Se a lingua fose un río, saberiamos cales foron as fontes e por onde fluíu a auga. Como esquivou penedos e como labrou na terra hostil regueiros para seguir adiante, coa única forza do seu propio peso. E cando os tempos lle foron favorables, o rego foi río; barullento nos rápidos, pousado nos meandros, cebado polos afluentes, contaminado polos prexuízos, explotado por muiñeiros de mornura, e hoxe en día se cadra….encorou?

Iso ….xa se verá.

Valentina Formoso Gosende (Ribademar-Outes, 1970)
17 de xullo. 12.00 h. Facultade de Filosofía, aula 4.

Profesora das materias de lingua galega e de portugués no IES Félix Muriel de Rianxo, onde coordina o Equipo de normalización lingüística.
Compaxinou sempre a súa vida laboral coa investigación en sociolingüística e co traballo normalizador. Comezou a súa carreira laboral no departamento de normalización lingüística da Confederación de Empresarios de Galicia (CEG), experiencia que lle serviu para, ademais de elaborar varios materiais lingüísticos para o ámbito económico e empresarial, decidir o tema da que sería a súa tese de doutoramento: A lingua galega no ámbito empresarial: usos e representacións sociolingüísticas.
A experiencia do ámbito do ensino secundario e dos Equipos de normalización avalou outra investigación que se concretou na súa última publicación, o libro Do estigma á estima. Propostas para un novo discurso lingüístico (2013, Ed. Xerais).
Ten publicado varios artigos arredor destas dúas áreas de investigación e tamén sobre terminoloxía, ámbito no que afondou durante a súa estadía en TERMIGAL.
De 2009 a 2016 foi a coordinadora xeral da Coordinadora Galega de Equipos de Normalización e Dinamización Lingüística (CGENDL).

De falantes, non falantes e as súas circunstancias

Son moitos os motivos polos que algunhas persoas galegas non son galegofalantes. Hai falantes de galego conscientes e inconscientes, hai falantes que renegan de selo e hainos que se esforzan en conseguilo. Hai galegofalantes que non lles transmiten a lingua aos seus descendentes e hainos que se esforzan moito para que as súas crianzas manteñan polo menos na casa a lingua que perden na escola. Hai falantes de galego que só escriben en castelán e hai falantes de castelán que escriben en galego. Ás veces o lugar de traballo, ás veces o lugar no que se vive ou no que se naceu, ás veces a orixe, case sempre a ideoloxía lingüística de cadaquén determina o que, cando e como falamos.
Unha complexidade sociolingüística á que Valentina Formoso tentará achegarse durante a súa intervención.

Isidro Dubert
18 de xullo. 12.00 h. Facultade de Filosofía, aula 4.

Isidro Dubert é catedrático de historia na Universidade de Santiago de Compostela. Director do Grupo de Investigación de Historia Moderna da USC. Fundador e director da revista especializada Obradoiro de Historia Moderna (1991). Ten publicado, como autor, Cultura Popular e Imaxinario Social en Galicia, 1480-1900 (USC, 2007), e como editor, Historia das historias de Galicia, Xerais, 2016. Tamén é membro, entre outros, do consello de redacción da revista Annales de Démograhpie Historique. Nas súas pescudas ten amosado interese polo estudo da cultura popular, do servizo doméstico, da pesca e o comercio marítimo, da sexualidade e a ilexitimidade, do funcionamento dos mercados de traballo, da historia da vellez, da historia da familia, da historia das migracións ou polo avellentamento demográfico.

A historia de Galicia a través da emigración

Afírmase que os galegos somos un pobo de emigrantes e até hai algún medio de comunicación que ten afirmado que os galegos levamos a emigración no noso ADN (!?).

No entanto, os que así falan nunca nos explican como é posíbel que a emigración siga sendo hoxe unha realidade actual após da primeira gran vaga migratoria que tivo lugar a finais do século XVI.

Á procura desa explicación, levaranos a falar daqueles fitos máis relevantes da historia de Galicia acaídos entre finais do século XVI e a actualidade. Así, durante a palestra farase referencia ás características e aos cambios que coñeceu a economía e a sociedade galega ao longo da historia; á visión que se tiña de Galicia e dos galegos desde fóra do país; á aparición e ao funcionamento das súas institucións políticas; ás súas elites e ao seu liderado político, social e cultural; ao que fixeron ao longo de máis de catro séculos para evitar a emigración; ás achegas que á historia de Galicia fixeron os emigrantes etc.

Rosalía Fernández Rial (Carballo, 1988)
20 de xullo. 12.00 h. Facultade de Filosofía, aula 4.

Rosalía Fernández Rial é licenciada en filoloxía, doutora en didáctica das linguas e da expresión dramática pola Universidade de Santiago de Compostela e ten formación en artes escénicas e musicais. Pero, sobre todo e desde moi nova, dedícase á escrita.
Actualmente exerce como profesora de lingua e literatura e está implicada en diversos proxectos artísticos e pedagóxicos de carácter interdisciplinar.
Como poeta ten publicados os seguintes libros: En clave de sol (2009), Átonos (2011), Vinte en escena (2012), Un mar de sensacións (2012), Ningún amante sabe conducir (2014), Contra-acción (2016) ou Sacar a bailar (2016). Títulos cos que se metamorfosea en presentacións performánticas e musicais.
Aulas sen paredes (libro-DVD, 2016) é a súa obra de ensaio más relevante, que deriva da tese doutoral defendida ese mesmo ano e inclúe un documental audiovisual coa intervención didáctica na que usa a expresión dramática e teatral como ferramentas pedagóxicas para o ensino e aprendizaxe de linguas. Este libro foi recentemente premiado na II Gala do Libro Galego como mellor iniciativa bibliográfica do ano 2016.
Ademais, forma parte da directiva da Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega (AELG) e do Consello de Redacción da Revista Galega de Educación.

O bilingüismo como terceira lingua

Baseándose na teoría do dobre iceberg de Cummins e en diversos feitos empíricos contrastados cientificamente, así como en anécdotas vitais, Rosalía Fernández Rial expoñerá as vantaxes dos e as bilingües para entender e aprender outras linguas, diferentes á súa. Dese xeito, demostrarase como as persoas bilingües en galego e castelán poden comprender e comunicarse en idiomas que non estudan, como o portugués ou o italiano. En definitiva, verase que existe unha competencia subxacente común a distintos idiomas que facilita o acceso a outros novos cando xa se parte de dous.

© 2016 CURSOS DE VERÁN DE LINGUA E CULTURA GALEGAS - REAL ACADEMIA GALEGA