Palestras 2018

 

RAMÓN VILLARES PAZ (Vilalba, 1951)
3 de xullo. 12.00 h. Facultade de Filosofía

Catedrático de Historia Contemporánea da Universidade de Santiago de Compostela, as súas liñas de traballo comprenden a historia agraria e social, a historiografía e historia cultural e os estudos migratorios. Foi presidente do Consello da Cultura Galega entre 2006 e 2018 e é membro de número da Real Academia Galega desde 2006.

Símbolos de Galicia

Desde finais do século XIX, tivo lugar un proceso de produción (cando non invención) de símbolos nacionais que permitían identificar os países e, ao mesmo tempo, crear comunidades de afectos. Entre estes símbolos, os máis evidentes son as bandeiras, os himnos, as festas nacionais e mesmo os monumentos ou panteóns nacionais.

En Galicia, aínda carecendo dunha estrutura de estado, os rexionalistas de fins do século XIX –e logo, os nacionalistas das Irmandades da Fala- crearon os principais símbolos de Galicia, como o Himno escrito polo poeta Pondal e musicado por Pascual Veiga, a Bandeira que fixou o historiador Murguía, un Día Nacional, que foi establecido no día do patrón Santiago, un Panteón de Galegos Ilustres, inaugurado coas cinzas de Rosalía, e monumentos patrióticos como o dos “Mártires de Carral”.

Esta creación de símbolos foi coetánea da producida en moitas nacións sen estado, entre elas Cataluña e Euskadi. En ausencia de apoio institucional, unha achega fundamental en Galicia procedeu das colectividades da emigración galega en América, que subsidiaron e apoiaron esta fixación progresiva dos símbolos de Galicia.

MAURO SANÍN
5 de xullo. 12.00 h. Facultade de Filosofía

É músico, produtor e comunicador. Desenvolve a súa actividade profesional regular desde 2008 con aCentral Folque, proxecto de ensino, divulgación e escena sobre a música popular galega. Con este colectivo desenvolve diferentes actividades como a Escola de Música aCF en Compostela; o festival Encontro de Tocadores-Entre Margens de Caminha ou accións puntuais coma o espectáculo Chané na Habana ou Descarga ao Vivo. É o director do festival Zona da Zanfona, Encontros Internacional de Rianxo. Participa no equipo editorial da colección Chave Mestra sobre persoeiros da tradición oral e musical galega con 14 títulos publicados.

Como músico, formouse no estudo da zanfona desde o ano 2001 e toma estudos formais con Óscar Fernádez e Germán Díaz. Desde o 2003 asiste a cursos internacionais regularmente con mestres da zanfona coma Valentin Clastrier, Matthias Loibner, Patrick Bouffard, Gilles Chabenat, Isabelle Pignol, Marc Egea, Gregory Jolivet, Pascal Lefeuvre, Adriá Grandía, Tobie Miller e Romain Badouin. Actualmente toca en varios proxectos de música experiemental froito da súa participación coa OMEGa, Orquestra de Música Espontánea da Galiza, a dúo con Ángel Faraldo e a trío na electrónica e multimedia de Ulobit.

Participou en múltiples discos coa súa zanfona de proxectos musicais variados: Sanfonices (2011), Ultracans (Ultracans, 2012) Xoán Curiel (Magnético Zen, 2012), Kerkennai (A fronda, 2013), Sérgio Tannus (Son Brasilego, 2013), Residencias Criativas brasileiras en Belo Horizonte (2012). Como compositor fixo música para teatro -”En construcción”- e danza contemporánea con interpretación ao vivo -”Habelas”- da Cía. Traspédiante (Premio Injuve 2010).

No 2016 editou o disco Cantos de cego da Galiza e Portugal con músico beirão César Prata.
Desde o 2013 imparte aulas de zanfona na Asociación Cultural Brisas do Quenllo na Pontraga, Tordoia.

Entendermos a música popular galega hoxe

Unha comprensión do que se pode escoitar e ver hoxe en Galiza e que identificamos como música popular propia e con carácter diferencial. Desde as herdanzas da sociedade rural antiga até o cambio social do século XIX, o folclorismo, as supervivencias da música tradicional, as modas posmodernas e a glocalización. Lingua, músicos, detentoras da tradición, instrumentos, ritmos, bailes… hora e media para abrir unha xanela ao rico universo da música galega actual.

MARÍA OBELLEIRO
6 de xullo. 12.00 h. Facultade de Filosofía

María Obelleiro Hermida (Arcade-Soutomaior, 1985) é licenciada en Xornalismo pola USC. Máster Universitario en Protocolo e Máster Universitario en Formación do Profesorado de Educación Secundaria Obrigatoria e Bacharelato, Formación Profesional e Ensinanzas de Idiomas, vén de graduarse en Educación Primaria. Encetou a súa experiencia como xornalista en A Nosa Terra e na actualidade é a directora do semanario Sermos Galiza. Obtivo o XIV Premio Johan Carballeira de Xornalismo en 2017.

Das 5W ás 5Q, e en galego!

O xornalismo na rede abriu novos espazos para a lingua galega. Porén, eses espazos aínda seguen impermeábeis ao galego na prensa escrita diaria en papel. É un feito anormal que a día de hoxe ningunha das cabeceiras diarias que se editan en papel empreguen a lingua galega como vehículo de comunicación. Nesta época da posverdade e da desinformación, unha parte da sociedade acredita na necesidade de contarmos cunha prensa libre, incorruptíbel e independente en galego, con frecuencia diaria e en papel. Unha prensa libre do poder económico e político que contribúa a que as lectoras e lectores conten con máis elementos de xuízo para se formaren unha idea do mundo. Internet matará o papel? A letra impresa seguirá a gozar da credibilidade e do poder que goza? O futuro pasará, necesariamente, por un xornalismo multiplataforma, mais sempre en galego.

ALBERTO MANCEBO
9 de xullo. 12.00 h. Facultade de Filosofía

Alberto Mancebo (Vimianzo 1983) Comunicador e licenciado en xornalismo. Estudou Ciencias da Comunicación en Santiago de Compostela. Aos 15 anos comezou a colaborar coa Cadena Ser na súa vila natal. Despois de facer prácticas nunha radio e nun xornal en Liverpool (Reino Unido), aos 20 anos empezou a súa andaina na Televisión de Galicia onde leva 14 anos adscrito ao servizo de informativos como presentador e reporteiro de directos. Viaxeiro de vocación, recolle un exemplar de Le Petit Prince no idioma de cada país que visita, ten máis de 50. Sinte gran curiosidade polos idiomas. É bilingüe en galego, inglés e español. As linguas italiana e chinesa son a súa debilidade. Actualmente é o correspondente en Portugal para a televisión e radio públicas de Galicia.
Soña cunhas televisións públicas sen control político e unha Galicia libre da diglosia no idioma.

O galego, base dos medios públicos en Galicia

A difusión da cultura e lingua galegas fundamentou a creación da Televisión de Galicia e Radio Galega nos anos 80. Esta característica outórgalle ao idioma un peso importantísimo na rutina laboral dos case mil traballadores da CRTVG. Pero, trátase de xeito digno o galego nos medios públicos? É de verdade a guía da produción dos contidos? Como afronta un xornalista da CRTVG o reto de ser referente do idioma estándar para toda a audiencia?

PATRICIA DE LORENZO E MANUEL CORTÉS (CHÉVERE)
10 de xullo. 12.00 h. Facultade de Filosofía

Chévere é unha compañía galega de axitación teatral que no ano 2017 cumpriu 30 anos, un tempo durante o que soubo manter con naturalidade unha proposta tan irreverente como xenuína e un sólido compromiso social, político e cultural.

Creada en Santiago de Compostela no ano 1987, Chévere ten actuado en centenares de vilas e cidades de toda Galicia, España, Portugal e outros países europeos, latinoamericanos e africanos. Conservou un núcleo artístico estable (Miguel de Lira, Xron, Patricia de Lorenzo, Manuel Cortés) ao tempo que incorporaba a numerosos profesionais de distintas procedencias.

Fixo espectáculos de moi diferentes estilos e formatos e traballou en espazos pouco convencionais (na rúa, en barcos, aeroportos, escaparates…). Usando o humor como filosofía e a risa como expresión, as súas obras levan ao escenario os debates do presente, documentándoos escenicamente cunha linguaxe contemporánea accesible a públicos moi diversos. Exemplos recentes son obras como Testosterona (2009), a triloxía de Citizen (2010-2011), Eurozone (2013), Ultranoite no País dos Ananos (2014), As Fillas Bravas (2015) e Eroski Paraíso (2016).

Chévere e o teatro en V.O.

O compromiso de Chévere coa lingua galega ao longo da súa traxectoria. Experiencias fóra de Galicia en versión orixinal.

ANXO ANGUEIRA (Imaxe: Xurxo Lobato)
11 de xullo. 19.00 h. Fundación Rosalía de Castro

Anxo Angueira naceu en Manselle, aldea de Laíño (Dodro) en 1961. É profesor titular de Literatura Galega na Universidade de Vigo. Como escritor son varias as súas obras poéticas e narrativas: O valo de Manselle, Fóra do Sagrado, Pensa nao, Iria… Como ensaísta, as súas principais liñas de investigación están centradas na xénese e desenvolvemento da literatura galega (Sarmiento, Fernández Morales, Rosalía, Curros…), pero tamén nas súas derivas máis contemporáneas (Méndez Ferrín). Desde 2012 preside a Fundación Rosalía de Castro.

Rosalía como escritora nacional

Desde a publicación de Cantares gallegos en 1863, Rosalía foi converténdose nunha referencia do proceso de emerxencia da literatura en galego que hoxe chamamos Rexurdimento. Este proceso foi dalgún xeito selado en 1880 coa publicación de Follas novas. O que explica o acceso á condición de escritora nacional galega despois da súa morte son causas non só simbólicas: tamén están en varias das dimensións literarias da súa obra, nas posicións críticas como intelectual e na vixencia permanente da súa figura. A exposición irá acompañada de recitados de textos rosalianos.

MARÍA DO CEBREIRO RÁBADE VILLAR
12 de xullo. 12.00 h.

María do Cebreiro Rábade Villar (Santiago de Compostela, 1976) é escritora e doutora en Teoría da literatura e Literatura comparada. Na actualidade exerce como profesora de Teoría e Crítica literarias e como vicedecana de actividades culturais na Facultade de Filoloxía da Universidade de Santiago de Compostela. Até o momento publicou doce libros de poemas, entre os que cabe salientar O estadio do espello (1998); (nós, as inadaptadas) (2001), Non queres que o poema te coñeza (2004), Os Hemisferios (2006), Os inocentes (2014) e O deserto (2015), Premio da Crítica española ao mellor poemario en lingua galega, ou Soños. Arquivos. Cartas (2018). A súa obra foi traducida a varios idiomas, entre eles o español, o inglés, o alemán ou o ruso, e figura en escolmas como Objetos perdidos (2007, To the Wings Our Sails (2010), Breogan’s Lighthous (2010) ou Punto de ebullición (2015).

Como investigadora cursou estadías en centros como a Universitat de Barcelona, a Zürich Universität, a Universidad de Mar del Plata, a Universidade de Lisboa ou a City University of New York, onde traballou co profesor Xoán González-Millán. É autora dos ensaios As antoloxías de poesía en Galicia e Cataluña, polo que recibiu o Premio Dámaso Alonso de Investigación Filolóxica, As terceiras mulleres (2005) e Fogar impronunciable. Poesía e pantasma (2011).

Que tipo de afecto é o arraigamento? Algunhas reflexións sobre poesía e lugar

Os obxectivos da intervención son, fundamentalmente, tres. María do Cebreiro Rábade Villar tratará, en primeiro lugar, de preguntarse polas teorías do afecto máis rendibles á hora de traballar cos textos poéticos. En segundo lugar, preguntarase polo vínculo entre as emocións e o lugar propio, sobre todo cando ese lugar é experimentado, individual ou socialmente, como carente, ameazado ou subalterno. A proposta pasa por explorar que tipo de afecto é o enraizamento. A conexión desta categoría coa de resistencia implicará partir dunha idea non reificada nin fetichista da natureza, da que o medio rural, atravesado na contemporaneidade por procesos de perda, reconfiguración e destrución ben coñecidos, é un exemplo eminente.
A poesía galega contemporánea ofrece un bo campo de probas para soster e testar algunhas destas hipóteses, que se concretarán a partir dos casos de Chus Pato e Lupe Gómez, aos que se sumará a lectura dalgúns poemas da propia relatora, que procuran situarse na intersección desas dúas poéticas singulares que, pese ás súas diferenzas, veñen elaborando ideas complexas sobre as interaccións entre o ser humano e o medio rural galego, a miúdo a partir dunha refutación dos tópicos da poesía paisaxista.

PILAR PONTE
16 de xullo. 12.00 h. Facultade de Filosofía

Pilar Ponte Patiño (A Coruña, 1969) é licenciada en Filoloxía Hispánica, Sección Galego-Portugués pola Universidade da Coruña. Dedícase inicialmente á tradución e corrección en editoriais e medios de comunicación, traballo que alterna coa colaboración na elaboración de materiais educativos. Despois de traballar durante dous cursos nun centro de ensino concertado e inicia a súa traxectoria como profesora de secundaria de Lingua Galega e Literatura na Consellería de Educación, da que é funcionaria na actualidade. Combina esta actividade coa súa participación en xornadas e congresos e formación do profesorado en centros educativos con docencias relacionadas coa lingua galega, a aprendizaxe por proxectos e a programación didáctica. Nos últimos anos proxectos baixo a súa coordinación teñen recibido diversos premios educativos relacionados coa innovación e a aprendizaxe por proxectos.

Nas redes é coñecida polo alcume A Profa que tamén lle dá nome ao seu blog educativo, aprofa.gal, que mantén aberto dende 2007. Tamén é colaboradora do suplemento cultural Faro da Cultura de Faro de Vigo dende o seu inicio no ano 2002 ata a actualidade.

21 Días co galego, unha experiencia para vivir en galego

21 Días co galego é un proxecto escolar de dinamización lingüística que pretende que o alumnado fale galego durante tres semanas e asemade reflexione sobre a relación que ten con cada unha das linguas que coñece. Na conferencia achegarémonos a esta experiencia escolar que xa vai pola sexta edición e que na súa traxectoria conta cun Premio de Innovación en Dinamización Lingüística en 2015 e o recoñecemento como boa práctica educativa a prol do galego por parte da Real Academia Galega en 2018.

ALBA NOGUEIRA
17 de xullo. 12.00 h. Facultade de Filosofía

Profesora titular de Dereito Administrativo da USC. As súas liñas de investigación son o dereito ambiental, a intervención administrativa na economía, o estado de benestar e o dereito lingüístico. Licenciada en Dereito pola Universidade de Santiago en 1991. Licence en Dereito Europeo e Internacional (opción: Droit européen) na Université Catholique de Louvain (setembro 1992 – xuño 1993). Estudos de especialización en materia de urbanismo e medio ambiente. Doutora cunha tese sobre o réxime xurídico das auditorías ambientais, premio IurisGamma de teses doutorais. Realizou estadías de investigación en centros de investigación e universidades estatais e extranxeiros (Colexio de Europa de Bruxas,Instituto del Agua y de las Ciencias Ambientales na Universidade de Alicante, Universidade de Harvard,Centre for Environmental Technology do Imperial College de Londres, Università di Bologna…).

Participou en 26 proxectos financiados en convocatorias competitivas europeas, estatais e autonómicas como investigadora principal e membro dos equipos investigadores. Realización de propostas pre-lexislativas e ditames para diversas institucións e administracións. Foi vogal do Consello do Servizo Galego de Promoción da Igualdade do Home e da Muller (2008-2011).

Autora de 14 libros (7 como autora e outros 7 como editora e autora dun capítulo) e 66 capítulos de libro e 60 artigos en revistas indexadas. Entre as monografías publicadas e dirixidas, figuran: Estatuto xurídico da lingua galega(Xerais 2005), Ecoauditorías, intervención pública ambiental y autocontrol empresarial (Marcial Pons, 2000); Shaping language rights: Commentary on the European Charter for Regional or Minority Languages in light of the Committee of Experts’ evaluation (Council of Europe 2011) ou Crisis, derechos sociales e igualdad (Tirant Lo Blanch, 2015).

Os efectos da convivencia de dúas linguas oficiais na súa presenza pública e uso

A aprobación da Constitución Española de 1978 e o Estatuto de Autonomía de 1981 déronlle estatuto de oficialidade ao galego. Este recoñecemento supón unha garantía de presenza no ámbito público e a protección do dereito da cidadanía a o usar en todas as súas relacións coa Administración. Así mesmo abre o camiño para o ensino na educación que, tamén, é unha canle preferente de normalización da lingua. A coexistencia do castelán e o galego como linguas oficiais, máis alá dos aspectos sociolingüísticos, ten formulado unha problemática relevante en canto ao alcance dos dereitos lingüísticos e os modos de resolver situacións de conflito.

XURXO MARIÑO
19 de xullo. 12.00 h. Facultade de Xeografía e Historia

Xurxo Mariño Alfonso (Lugo, 1969) é biólogo e doutor en Ciencias Biolóxicas pola Universidade de Santiago de Compostela (1998) e profesor do Departamento de Medicina da Universidade da Coruña (na actualidade en excedencia).
Membro da Sección de Ciencia, Natureza e Sociedade do Consello da Cultura Galega. Especializado en neurofisioloxía, forma parte do grupo de investigación Neurocom da UDC, así como de varias sociedades científicas estatais e internacionais. Ten publicado traballos de investigación en revistas especializadas e colaborado co Massachusetts Institute of Technology (MIT), onde desenvolveu as súas investigacións de posdoutoramento.
O seu traballo de investigación en neurofisioloxía céntrase no estudo dos mecanismos sinápticos de distintas vías sensoriais a nivel talámico e pretalámico, na interacción tálamo-cortical e no regulamento dos niveis de actividade encefálica global no ciclo sono-vixilia. Paralelamente, ten desenvolvido software especializado de estimulación, rexistro e análise electrofisiolóxico, e colaborado no desenvolvemento de ferramentas estatísticas de análise.
Realiza múltiples actividades de divulgación do coñecemento científico, procurando ademais a interacción co mundo das humanidades. Ten publicado os libros Os dados do reloxeiro. Ciencia amena para mentes inquietas (Consello da Cultura Galega, 2005), Po de estrelas (Consello da Cultura Galega, 2008), Neurociencia para Julia (Laetoli, 2012) e Terra. Ciencia, sorpresas e aventuras dunha viaxe arredor do mundo (Xerais, 2017). Colabora, entre outros, co portal de divulgación Naukas.com; ten organizado os “Café-teatro-científicos”, unha actividade divulgativa que leva a ciencia ata os bares; e desenvolveu outras actividades de divulgación como os “Discurshows” –mestura de charla e teatro–, ou os “monólogos” do espazo de ciencia e tecnoloxía da TVG Conexións.
O seu vindeiro libro de divulgación titúlase O misterio da mente simbólica. Cerebro, linguaxe e evolución.
No ano 2011 levou o Premio Especial do Xurado do “I Certamen FECYT de Comunicación Científica”e en 2014, o Premio Tesla de Divulgación. En 2017 foille concedido o premio Lois Peña Novo e no ano 2018, o premio da modalidade de divulgación na Gala do Libro Galego, pola súa obra Terra.

Que pasa dentro do cerebro dun galego?

Na segunda metade do século XX xurdiron nas universidades galegas varios grupos de investigación de primeiro nivel dedicados a estudar a actividade do cerebro e das súas células (as neuronas). O grupo de investigación ao que pertence Xurxo Mariño foi un dos pioneiros a nivel mundial na aplicación dun tipo moi preciso de rexistro da actividade eléctrica neuronal. Nesta charla explicará de xeito moi sinxelo como é a actividade eléctrica das neuronas, a partir dos datos recollidos en laboratorios de neurociencia das universidades de Santiago e da Coruña.

ANIK NANDI
20 de xullo. 12.00 h. Facultade de Xeografía e Historia

O conferenciante Anik Nandi (Burdwan, A India) é un sociolingüista bengalí, doutor en Linguas pola Heriot-Watt University (Edimburgo, Reino Unido). É licenciado en Filoloxía Inglesa pola University of Burdwan (A India) e obtivo o diploma de estudos avanzados na Universidade de Santiago de Compostela, con especialización en Filoloxía Galega. Actualmente traballa como investigador posdoutoral na Queen’s University Belfast (Irlanda do Norte, Reino Unido) onde está investigando as políticas lingüísticas orientadas ás linguas dos inmigrantes. Tamén é investigador asociado no equipo do Seminario de Sociolingüística da Real Academia Galega e colaborador na Cátedra UNESCO de Patrimonio Lingüístico Mundial da Universidade do País Vasco.

Nandi é especialista nas áreas de política lingüística, transmisión interxeracional, linguas minoritarias e ensino de linguas estranxeiras. Así mesmo, é autor de diversas publicacións científicas recollidas en libros e revistas prestixiosas como Multilingua. Journal of Cross-Cultural and Interlanguage Communication, LaborHistórico, Atlantis, Grial e Luzes, entre outras.

Estratexias para a transmisión interxeracional do galego no contexto familiar. O papel dos proxenitores pro-galego

Nunha sociedade bilingüe, cada individuo adulto ten as súas propias prácticas lingüísticas e crenzas sobre a elección do idioma dentro da familia. Polo tanto, as prácticas lingüísticas no ámbito familiar son sumamente importantes para entender o proceso de transmisión interxeracional dunha lingua desfavorecida (Nandi 2016). Este traballo céntrase na glotopolítica de Galicia, máis en concreto, na avaliación da política lingüística actual e o seu impacto na sociedade galega. Un dos seus principais obxectivos é investigar as estratexias para a transmisión interxeracional do galego no contexto familiar. Por medio dun enfoque etnográfico, analizarase a axencia dos proxenitores galegos que, a través das súas crenzas e prácticas lingüísticas individuais, desempeñan un papel relevante na revitalización e mantemento do galego fóra da escola, concretamente dentro da familia. Para este estudo, entrevistei as nais e os pais que pasaron polo sistema educativo de Galicia a partir do 1975 e viviron as primeiras políticas lingüísticas da Autonomía. Usando datos etnográficos, desenvolvo a miña análise sobre (a) as notas de campo e observacións, (b) entrevistas semi-estruturadas cos proxenitores de Santiago de Compostela e Bertamiráns e (c) dous grupos de discusión en Vigo e Santiago. No meu estudo tamén propoño unha reavaliación de conceptos sociolingüísticos como “política lingüística familiar” e os seus efectos inmediatos na práctica lingüística a nivel micro, a planificación das linguas na familia e as estratexias que as nais e os pais utilizan para transmitir a lingua galega.

© 2016 CURSOS DE VERÁN DE LINGUA E CULTURA GALEGAS - REAL ACADEMIA GALEGA